حواس درونی بدن اتیسم

درک حس درونی بدن در اتیسم

چرا آگاهی از بدن می‌تواند متفاوت باشد و چگونه حمایت مناسب می‌تواند کمک کند؟

حس درونی بدن (Interoception) توانایی مغز برای تشخیص، دریافت و تفسیر پیام‌های درونی بدن است؛ مانند:

• گرسنگی

• تشنگی

• درد

• دمای بدن

• خستگی

• احساسات

• نیاز به رفتن به سرویس بهداشتی

چرا حس درون بدنی در اتیسم ممکن است متفاوت باشد؟

۱- تفاوت در پردازش حسی (Sensory Processing Differences)

احساسات درونی بدن ممکن است:

• نامشخص باشند.

• با تأخیر احساس شوند.

• بیش از حد شدید باشند.

• یا تشخیص آن‌ها دشوار باشد.

کودک ممکن است مدت زیادی گرسنه باشد اما متوجه نشود. یا زمانی متوجه شود که درد شکم بسیار شدید شده است.

۲- تفاوت در ارتباط مغز و بدن (Brain–Body Communication)

مغز ممکن است پیام‌های بدن را به شکل متفاوتی پردازش کند و در نتیجه تفسیر صحیح این پیام‌ها دشوارتر شود.

مثلاً مثانه پر شده اما مغز هنوز پیام «باید دستشویی بروم» را واضح دریافت نکرده است.

۳- تشخیص احساسات (Recognizing Emotions)

احساسات جسمی مرتبط با هیجان‌ها ممکن است به سختی تشخیص داده شوند؛ بنابراین آگاهی هیجانی نیز دشوارتر می‌شود.

ممکن است کودک:

• اضطراب را فقط به صورت دل‌درد تجربه کند.

• یا نتواند بگوید «استرس دارم».

۴- رقابت بین محرک‌های حسی (Competing Sensory Input)

صداهای بلند، نور زیاد یا بافت‌های مختلف ممکن است باعث شوند پیام‌های داخلی بدن کمتر احساس شوند.

اگر کودک در محیط شلوغ باشد ممکن است اصلاً متوجه تشنگی یا نیاز به دستشویی نشود.

۵- مشکلات ارتباطی (Communication Challenges)

حتی اگر فرد احساس کند چیزی در بدنش طبیعی نیست، ممکن است نتواند آن را تشخیص دهد یا برای دیگران توضیح دهد.

ممکن است فقط بی‌قرار شود یا گریه کند، بدون اینکه بتواند بگوید شکمش درد می‌کند.

این موضوع چگونه بر زندگی روزمره اثر می‌گذارد؟

۱- گرسنگی یا تشنگی

ممکن است کودک تا زمانی که ناراحتی شدید ایجاد نشود، متوجه گرسنگی یا تشنگی نشود.

۲- آگاهی از نیاز به دستشویی

ممکن است کودک دیر متوجه نیاز به دفع شود که می‌تواند باعث:

• یبوست

• بی‌اختیاری

• نگه داشتن مدفوع

• حوادث ادراری

شود.

۳- درد و دمای بدن

درد، بیماری یا گرما و سرما ممکن است:

• کمتر احساس شوند.

• یا برعکس، بسیار شدیدتر از معمول احساس شوند.

۴- خستگی

ممکن است کودک تا زمانی که تمرکز، خلق یا انرژی‌اش ناگهان افت نکند، متوجه خستگی نشود.

۵- تنظیم هیجان

هیجان‌های شدید ممکن است ناگهانی به نظر برسند، زیرا کودک علائم اولیه بدن را تشخیص نمی‌دهد.

۶- خودتنظیمی (Self-Regulation)

وقتی پیام‌های داخلی بدن به‌خوبی شناخته نشوند، مدیریت احساسات و نیازهای جسمی نیز دشوارتر می‌شود.

چه راهکارهایی که می‌توانند کمک کنند؟

۱- افزایش آگاهی بدنی

به طور مرتب از کودک بپرسید:

«الان بدنت چه چیزی به تو می‌گوید؟»

۲- استفاده از ابزارهای دیداری

از:

• مقیاس گرسنگی

• مقیاس تشنگی

• مقیاس درد

• نمودار احساسات

استفاده کنید.

۳- ایجاد برنامه‌های قابل پیش‌بینی

زمان‌های مشخص برای:

• غذا

• آب خوردن

• دستشویی

• استراحت

• فعالیت بدنی

در نظر بگیرید.

۴- آموزش واژگان احساسات بدن

به کودک یاد دهید احساسات بدن را نام ببرد؛ مانند:

• گرسنه‌ام.

• تشنه‌ام.

• گرمم است.

• سردم است.

• خسته‌ام.

• آرامم.

• بدنم سفت شده است.

۵- ارتباط دادن احساسات به رفتار

به کودک آموزش دهید:

• گرسنه → غذا بخور.

• تشنه → آب بنوش.

• بدنم گرفته → کشش انجام بده.

• خسته → استراحت کن.

۶- کمک به تنظیم حسی

ابزارهایی مانند:

• فشار عمقی

• فعالیت‌های حرکتی

• تمرینات حس عمقی (Proprioception)

• برنامه‌های آرام‌سازی

می‌توانند آگاهی بدن را افزایش دهند.

۷- مشاهده الگوها

بررسی کنید:

• چه زمانی کودک گرسنه می‌شود؟

• چه زمانی دستشویی می‌رود؟

• چه زمانی بی‌قرار می‌شود؟

ثبت این الگوها به شناخت علائم بدن کمک می‌کند.

۸- دریافت کمک تخصصی

کاردرمانگران و سایر متخصصان می‌توانند وضعیت ‌حسی درونی بدن کودک را ارزیابی کرده و راهکارهای اختصاصی ارائه دهند.

کیمیا طاهری - کارشناس ارشد کاردرمانی